Waar de Kadernota en Voorjaarsnota vaak droge cijfers en abstracte plannen bevatten, zet PRO op 8 juli een politiek signaal af. 

Wij vragen niet alleen om meer geld, maar om de juiste keuzes voor mens en planeet. Samen kunnen we Zuid-Holland klaar maken voor de toekomst.

De laatste Kadernota van deze bestuursperiode. 

Vier jaar geleden begonnen we met ambities, plannen en verwachtingen. Vandaag kijken we vooruit. Maar een laatste Kadernota is misschien ook een mooi moment om even afstand te nemen van alle tabellen en cijfers. 

Want uiteindelijk draait het niet om de Kadernota zelf, maar om wat inwoners daarvan merken. 

Fractievoorzitter Sinan Özkaya voert het woord namens PRO: 

“Maar de meeste inwoners zullen deze Kadernota nooit openslaan. En misschien is dat ook precies zoals het hoort. Mensen zijn druk met hun werk, hun gezin, boodschappen doen, de hond uitlaten, brengen de kinderen naar de sportclub, gaan een potje pedellen of ploffen 's avonds op de bank. De provincie is voor de meeste mensen onzichtbaar. Tot het moment waarop zij ineens heel dichtbij komt: 

  • Als de stroom uitvalt omdat het elektriciteitsnet vol zit. 
  • Als de bus niet meer rijdt. 
  • Als de polder waar je altijd fietste ineens een bouwplaats wordt. 
  • Als het water waarin je zwemt, of uit de kraan komt, ineens onderwerp van gesprek wordt. 
  • Of als er plannen zijn voor een groot fabrieksgebouw. Zoals nu in Katwijk. 
  • Dan merk je ineens hoeveel invloed de provincie eigenlijk heeft. 

En uiteindelijk draait het steeds om dezelfde vraag. Voor wie maken wij hier eigenlijk de keuzes? 

Ik denk niet dat inwoners kracht afmeten aan een begrotingssaldo. Of aan de omvang van onze reserves. Ik denk dat inwoners kracht veel dichter bij huis zoeken. Kan mijn kind veilig naar school fietsen? Blijft het park om de hoek bestaan? Kan ik erop vertrouwen dat mijn gezondheid net zo zwaar weegt als economische belangen? Als ik terugkijk op de afgelopen drie jaar, dan is PRO trots. 

Trots op een investeringsagenda die verder durfde te kijken dan één begrotingsjaar. En trots op een structureel sluitende begroting. Maar misschien nog wel het meest trots op de momenten waarop Provinciale Staten en het college elkaar wisten te versterken. 

Cultuur is daar voor PRO een mooi voorbeeld van. 

Een bibliotheek. Een museum. Een muziekvereniging. Een theater. Dat zijn plekken waar nieuwsgierigheid begint. Waar taal, ontmoeting en ontwikkeling samenkomen.Daarom stellen wij vandaag een pilot met gratis bibliotheken voor, ingediend door Marleen Maat.

En voorzitter, PRO is ook blij dat cultuur nu structureel een plek krijgt binnen deze provincie. Dat begon ooit met een wens vanuit deze Staten. Mooi om te zien hoe een idee langzaam beleid wordt. En daarvoor wil ik gedeputeerde Stolk vandaag bedanken. Die trots betekent overigens niet dat het werk af is. Integendeel. Ook bij de woningbouw blijft dezelfde vraag centraal staan. 

Voor wie bouwen we eigenlijk? 

Een woning is meer dan stenen. Het is de plek waar iemand zijn leven begint. Waar kinderen opgroeien. Waar mensen oud worden. 

Goede woningbouwplannen mogen daarom niet stilvallen omdat subsidieplafonds zijn bereikt. Daarom doen wij vandaag een voorstel om woningbouwprojecten die nu dreigen vast te lopen weer op gang te helpen, geschreven door Ariëtte Kasbergen. 

Dakloosheid: Een schande in een rijk land

En als het over wonen gaat, gaat het ook over mensen zonder een thuis. Recentelijke tellingen tonen aan dat dakloosheid groter is dan we denken. Alleen al in de regio Den Haag werden ruim 7.000 dak- en thuisloze mensen geteld, onder wie meer dan 1.000 kinderen en dat vooral gezinnen, vrouwen en kinderen de dupe worden. Zij belanden in tijdelijke opvang bij familie of in recreatiewoningen, maar dat is geen thuis.

De motie van Marleen Maat is een pleidooi voor menselijke waardigheid. Dakloosheid is een woonvraag, geen zorgvraag. We moeten voorkomen dat mensen op straat belanden, niet dat we ze vervolgens opvangen. De aanpak in Noordoost-Brabant laat zien dat het kan: Wonen Eerst. 

Daarom vragen wij de provincie samen met gemeenten ook werk te maken van het principe Wonen Eerst. Omdat een thuis vaak juist het begin van herstel is. 

Voorzitter, Diezelfde vraag - voor wie maken wij onze keuzes? - geldt natuurlijk ook voor economische ontwikkeling. 

Economie met een menselijk gezicht: 

In Zuid-Holland zijn ruimte, energie, water en vakmensen schaars. Daarom willen wij die inzetten voor bedrijven en banen die onze samenleving echt sterker maken.

Voor PRO heeft economie een menselijk gezicht. Daarom kiezen wij voor vakmanschap voor de economie van morgen. We willen dat de provincie bij grote economische investeringen kijkt welke banen en bedrijven écht bijdragen aan de toekomst van Zuid-Holland: aan innovatie, de energietransitie, de circulaire economie en de strategische autonomie van Europa. Zo zetten we onze schaarse ruimte, energie en vakmensen in waar ze de meeste maatschappelijke waarde creëren. Wilma van Raamsdonk en Tijmen Lamers-Brouwer schreven een voorstel hiervoor.

De komst van Eli Lilly. 

De plannen voor Eli Lilly in Katwijk roepen bij PRO ernstige vragen op. Dit multinationaal farmaceutisch bedrijf wil zich vestigen, met een bijbehorende enorme vraag naar bereikbaarheid, woningen en energie.

Maar economische ontwikkeling vraagt ook om een andere afweging. Wat betekent die voor onze gezondheid? Voor de natuur? Voor de Valkenburgse Plassen? 

En uiteindelijk ook voor het drinkwater dat gewoon bij inwoners uit de kraan komt? 

Eli Lilly gaat straks bijna net zoveel drinkwater gebruiken als alle huishoudens in Valkenburg samen. Misschien past dat vandaag nog binnen de beschikbare capaciteit. Maar weten we ook hoe dat erover vijf of tien jaar uitziet? Dat vraagt om een zorgvuldige afweging. En de afgelopen jaren hebben ons ook iets geleerd.

Chemours

Chemours liet zien hoe groot de afstand kan zijn tussen een besluit van vandaag en de gevolgen die inwoners daar jarenlang van ondervinden. Daarom stellen wij vandaag een eenvoudige vraag aan het college. Weten we zeker dat we nu wél alle vragen stellen die we over twintig jaar gesteld hadden willen hebben? 

Daarom hebben wij vandaag drie vragen: Hoe is die 31 miljoen euro opgebouwd? Welke verkeersmaatregelen horen daarbij? En wanneer hebben Provinciale Staten deze afweging als geheel kunnen maken? 

Daarom dienen wij vandaag de motie ‘voorkomen in plaats van saneren’ in. Daarnaast doen wij vandaag voorstellen over vakmanschap, brede welvaart en strategische autonomie. Want als we spreken over Europese autonomie, laten we daar dan ook naar handelen. 

Water is leven: TFA moet uit ons water en de weidevogel moet terug

Waarom zouden we toestaan dat Chemours trifluorazijnzuur (TFA) loost? Dit is een vorm van Pfas, een extreem persistente stof; een die zich niet afbreekt. Het dringt door in het grondwater, het oppervlaktewater en uiteindelijk in onze voedselketen. De motie van Adem Mustafa Negash is een verzet tegen de vergiftiging van ons water.

Natuurlijk is de natuur niet alleen water. De weidevogels van Zuid-Holland, zoals de grutto en de kievit, staan op de rand van de uitsterving. Hun leefgebieden worden kleiner, hun rust wordt verstoord. Het amendement voor € 25 miljoen voor de versterking van weidevogelgebieden is meer dan een technische maatregel; het is een belofte aan de natuur. 

En voorzitter, Een provincie gaat niet alleen over de toekomst. Ook over de geschiedenis die ons heeft gevormd. Een samenleving wordt sterker wanneer zij die geschiedenis onder ogen durft te zien. 

Vorige week vergaderden Provinciale Staten voor het eerst niet op 1 juli. 

Omdat Keti Koti belangrijk genoeg is om daar als provincie bewust bij stil te staan. Wat ons betreft verdient dat een vervolg. Want ook een provincie heeft een geschiedenis. En ook een provincie draagt verantwoordelijkheid voor hoe zij daarmee omgaat. Daarom doen wij vandaag ook daarvoor een voorstel. 

De motie van Tijmen Lamers-Brouwer vraagt om structurele erkenning en een jaarlijkse viering. Dit is een kans om verbinding te maken, om te leren en om samen te vieren. Het is een moment om te erkennen dat deze gezamenlijke geschiedenis niet vergeten mag worden. Maar dat we eruit moeten leren voor een betere toekomst.

Een echte regenboogprovincie: veiligheid en gelijkwaardigheid voor iedereen

Zuid-Holland noemt zich regenboogprovincie, maar we kunnen meer doen. LHBTQIA+-jongeren kampen dagelijks met discriminatie, sociale uitsluiting en suïcidale gedachten. Het is schrijnend dat in een land als Nederland de rechten van deze mensen nog steeds niet overal even veilig zijn.

De motie van Paulien van der Hoeven is een oproep tot daadkracht. Wij willen structurele kennisuitwisseling tussen gemeenten om discriminatie te bestrijden. Een echte regenboogprovincie betekent dat iedereen zich veilig kan voelen, ongeacht wie hij, zij of die is. Het gaat om gelijkwaardigheid, om het beschermen van de meest kwetsbaren onder ons.

Tot slot nog een korte vraag aan het college. Bij de vorige Statenvergadering hebben wij een motie ingediend om 25 miljoen euro voor de vogelinpassingen beschikbaar te stellen. Ons amendement kreeg een negatieve appreciatie, omdat het college aangaf dat dit al in de Begroting 2027 zou worden verwerkt. 

Dan vragen wij het college vandaag om die toezegging ook expliciet te doen. Kan het college bevestigen dat deze middelen daadwerkelijk worden opgenomen in de Begroting 2027? 

Voorzitter, Ik begon mijn bijdrage met een inwoner. Iemand die waarschijnlijk nooit een Kadernota zal lezen.En dat hoeft ook helemaal niet. Onze taak is ervoor te zorgen dat zij iedere dag merken dat hun provincie de juiste keuzes maakt. Dat is voor PRO de betekenis van een krachtige provincie.

Dank u wel.